Gần 380 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công còn phải giải ngân trước ngày 31/01/2027: ba việc doanh nghiệp dự án làm ngay trong tháng 10

Việc phải làm trong tháng 10 này, với nhà thầu và doanh nghiệp dự án đang có hợp đồng dùng vốn ngân sách, là xếp lại lịch hồ sơ và lịch vay quanh một mốc duy nhất: ngày 31/01/2027, hạn cuối giải ngân vốn kế hoạch năm 2026 theo Luật Đầu tư công.

Gần 380 nghìn tỷ đồng dồn vào mười bảy tuần

Phép trừ cho ra phần còn lại: 1.022.607 trừ 642.961,6 bằng 379.645,4 tỷ đồng, hơn một phần ba kế hoạch cả năm, phải chảy hết trong quý IV cộng thêm tháng 01 sang năm. Nếu trừ phần 30.675,4 tỷ đồng để dành cho đường sắt, con số là gần 349 nghìn tỷ đồng. Dùng số nào thì cũng là mười bảy tuần cho một lượng tiền bằng gần sáu mươi phần trăm khối lượng mà ba mươi chín tuần đầu năm đã giải ngân được.²

Nhịp đang nhanh lên. Tốc độ giải ngân tháng 9 bằng 1,58 lần tháng 8, và cả nước đi nhanh hơn cùng kỳ năm ngoái gần 13 điểm phần trăm.¹ Đó là tin tốt cho ngân sách; với nhà thầu, nó có nghĩa là mọi người cùng đổ hồ sơ về Kho bạc trong cùng một quãng.

Chỉ tiêu đến 30/9/2026	Giá trị	Tỷ lệ kế hoạch Thủ tướng giao
Kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao	1.022.607 tỷ đồng	100%
Đã giải ngân	642.961,6 tỷ đồng	62,9%
Vốn ngân sách trung ương đã giải ngân	164.315,3 tỷ đồng	44,1%
Vốn ngân sách địa phương đã giải ngân	478.646,3 tỷ đồng	73,6%
Còn phải giải ngân đến 31/01/2027	379.645,4 tỷ đồng	37,1%
Trong đó, nếu trừ 5% tiết kiệm cho đường sắt	348.970 tỷ đồng	35,2% của 991.931,6 tỷ đồng

Hai tốc độ, hai nhóm nhà thầu

Con số tổng che mất chỗ lệch đáng đọc hơn nó. Vốn ngân sách trung ương mới giải ngân 164.315,3 tỷ đồng, đạt 44,1% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đã đi được 478.646,3 tỷ đồng, đạt 73,6%.¹ Hai tốc độ đó nằm trên hai nhóm nhà thầu khác nhau.

Doanh nghiệp làm dự án do địa phương quyết định đầu tư phần lớn đã nhận được dòng tiền theo tiến độ; Hà Nội đã giải ngân 115,5 nghìn tỷ đồng, Thành phố Hồ Chí Minh 104,2 nghìn tỷ đồng. Doanh nghiệp bám các dự án do bộ, ngành trung ương quản lý thì đang gánh phần việc đã làm mà chưa được thanh toán: 27 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương còn dưới mức bình quân, một số cơ quan dưới 15% hoặc chưa giải ngân.¹ Chính nhóm này sẽ chịu toàn bộ sức ép dồn toa của ba tháng tới.

Mốc 31/01 nằm trong luật

Khoản 1 Điều 72 Luật Đầu tư công quy định thời gian thực hiện và giải ngân vốn kế hoạch đầu tư công hằng năm đến ngày 31/01 năm sau; chỉ phần vốn được bổ sung sau ngày 30/9 năm kế hoạch mới được giải ngân đến hết ngày 31/12 năm sau.³ Quá mốc đó, phần vốn chưa giải ngân chỉ được kéo dài khi rơi đúng sáu trường hợp luật liệt kê, phải được người đứng đầu bộ, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cho phép, không quá ngày 31/12 năm sau, và người cho phép phải bảo đảm giải ngân toàn bộ số vốn được kéo dài.⁴ Nghĩa là cơ quan quyết định kéo dài cũng gánh trách nhiệm cá nhân, nên họ sẽ không rộng tay.

Mốc	Quy định	Nghĩa với nhà thầu
31/01/2027	Hạn giải ngân vốn kế hoạch 2026 (khoản 1 Điều 72)	Khối lượng chưa thanh toán trước mốc này rơi vào diện phải xin kéo dài
31/12/2027	Trần kéo dài, chỉ với sáu trường hợp luật định (khoản 2 Điều 72)	Không mặc nhiên; phải có quyết định của cấp có thẩm quyền
Vốn bổ sung sau 30/9/2026	Giải ngân đến hết 31/12/2027 (khoản 1 Điều 72)	Hỏi chủ đầu tư phần vốn của dự án thuộc nhóm nào

Thực tế hồ sơ thanh toán cho thấy phần lớn doanh nghiệp hiểu mốc này là việc của chủ đầu tư và của Kho bạc. Hiểu như vậy là đắt. Tiền được ghi là giải ngân không đồng nghĩa với tiền nằm trong tài khoản nhà thầu; giữa hai thứ đó là biên bản nghiệm thu khối lượng, hồ sơ đề nghị thanh toán và khâu kiểm soát chi. Khi cả nước dồn hơn một phần ba kế hoạch vào mười bảy tuần, bộ hồ sơ thiếu một chữ ký nộp ngày 20/12 và bộ hồ sơ đủ nộp ngày 10/11 không nhận cùng một kết quả, dù giá trị khối lượng như nhau.

Phía ngân hàng cũng đang chạy chỉ tiêu của họ

Tính đến ngày 28/9/2026, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 10,89% so với cuối năm 2025, thấp hơn mức 13,37% của cùng kỳ năm trước; huy động vốn tăng 9,78%.⁵ Đặt cạnh định hướng tăng trưởng tín dụng khoảng 15% cho cả năm,⁶ hơn một phần tư khối lượng tín dụng mới của năm vẫn còn phải bơm ra trong quý cuối. Lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại trong tháng 8 ở khoảng 8,4% đến 10,7% một năm.⁵

Đó là lý do quý IV thường là quãng dễ đàm phán nhất trong năm với một hạn mức vốn lưu động hoặc một khoản tài trợ khoản phải thu từ hợp đồng xây lắp. Ngân hàng cần dư nợ, doanh nghiệp cần tiền bắc cầu cho quãng chờ thanh toán. Nhưng cửa này đóng sớm hơn người ta tưởng: hạn mức tăng trưởng của từng ngân hàng là hữu hạn, chi nhánh nào dùng hết chỉ tiêu trong tháng 11 thì tháng 12 có hồ sơ tốt cũng không nhận. Ai định dùng cửa này mà tháng 11 mới mang hồ sơ đến là đi sau thị trường một nhịp.

Ba việc làm được ngay, không cần chờ ai

1. Dựng lịch hồ sơ chạy ngược từ ngày 31/01/2027. Chốt với chủ đầu tư từng mốc nghiệm thu của từng hạng mục, ghi rõ ngày nộp hồ sơ thanh toán, và đẩy toàn bộ phần khối lượng đã hoàn thành ra khỏi tháng 12. Một bảng như vậy làm trong hai buổi, và nó là thứ duy nhất phân biệt doanh nghiệp được thanh toán trong niên độ với doanh nghiệp mang khoản phải thu sang năm 2027.
2. Hỏi thẳng chủ đầu tư một câu ít nhà thầu dám hỏi: phần vốn bố trí cho dự án này năm 2026 có nằm trong diện bị rà soát để điều chuyển không, và có phần nào được bổ sung sau ngày 30/9 không. Vốn giải ngân chậm bị cắt hoặc điều chuyển sang dự án khác là chuyện xảy ra mỗi quý IV; khi đã bị điều chuyển, khối lượng làm xong phải chờ kế hoạch vốn năm sau, tức chờ thêm ít nhất hai quý.
3. Mở đường tài trợ cho đúng khoảng trống ấy ngay trong tháng 10, với hồ sơ đi kèm là hợp đồng, biên bản xác nhận khối lượng và kế hoạch vốn đã được bố trí cho dự án. Ngân hàng cho vay dựa trên chất lượng nguồn trả nợ, và nguồn trả nợ ở đây là một khoản phải thu từ ngân sách, loại nguồn tốt hiếm có nếu chứng minh được.

Chỗ cần nói ngược lại

Bức tranh trên có hai chỗ phải tự phản biện. Thứ nhất, nhịp giải ngân năm nay thật sự tốt hơn: 62,9% sau chín tháng, cao hơn cùng kỳ 12,9 điểm phần trăm, tháng 9 chạy gấp rưỡi tháng 8, nên mức dồn toa quý IV nhẹ hơn mọi năm. Thứ hai, một phần khối lượng cuối năm là thanh toán theo hợp đồng đã ký và đã có khối lượng, không phụ thuộc vào tốc độ làm thủ tục mới, nên không nên suy ra mọi đồng vốn còn lại đều rủi ro như nhau. Rủi ro tập trung ở nhóm vốn trung ương mới đạt 44,1%, không nằm đều trên toàn bộ phần còn lại.

Cũng cần nói rõ chuyện hai con số. Tại họp báo Chính phủ ngày 03/10/2026, số được nêu là khoảng 640 nghìn tỷ đồng, bằng 62,6% kế hoạch năm, khớp với 62,9% của Bộ Tài chính sau khi làm tròn.⁷ Con số 64,8% lan trên mặt báo mới là số dễ gây nhầm, vì nó tính trên kế hoạch đã trừ phần tiết kiệm cho đường sắt. Ai dùng số này cho báo cáo nội bộ hay hồ sơ vay thì ghi rõ mẫu số và lấy bản gốc báo cáo của Bộ Tài chính; bản tin chỉ để tham khảo.

Phần vĩ mô thuận, và vì sao nó không làm việc thay mình

Tăng trưởng quý III đạt 9,95% và chín tháng đạt 9,01%, mức cao nhất mười lăm năm.⁷ Tại phiên họp Chính phủ ngày 03/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng gọi ba tháng cuối năm là giai đoạn nước rút có ý nghĩa quyết định và yêu cầu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công.⁸ Với doanh nghiệp dự án, câu đó có một nghĩa rất cụ thể: trong mười bảy tuần tới, bên giải ngân sẽ vội, bên cho vay cũng vội, và trong một cuộc chạy nước rút thì người đã xếp sẵn hồ sơ luôn về trước người có khối lượng tốt hơn nhưng còn đang đi xin chữ ký.

Điều chưa đủ dữ liệu để nói chắc

Tôi chưa có toàn văn Báo cáo 818/BC-BTC, nên chưa biết danh sách dự án bị đề nghị điều chuyển vốn trong đợt rà soát quý IV và quy mô của nó; đó là thứ quyết định câu hỏi thứ hai ở trên có đáp án nào. Tôi cũng chưa có số liệu khối lượng đã nghiệm thu nhưng chưa thanh toán toàn hệ thống, một con số không cơ quan nào công bố, trong khi chính nó mới đo đúng gánh nặng đang nằm trên vai nhà thầu.