Nghị định 324/2026: từ ngày 01/10, hồ sơ vay nước ngoài của dự án PPP không còn ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp

Ai đang cầm một dự án đối tác công tư có cấu phần vay nước ngoài, tuần này nên mở lại hợp đồng vay và bộ điều kiện tiên quyết giải ngân, tìm đúng những dòng ghi ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp. Từ ngày 01/10/2026, dự án PPP không còn thuộc nhóm được Bộ Tư pháp cấp ý kiến pháp lý. Hồ sơ hợp lệ đã gửi đến Bộ trước ngày đó vẫn được xử lý theo khung cũ; hồ sơ chưa gửi thì ba ngày còn lại không đủ để làm gì.

Một nghị định cắt thủ tục

Phải đọc văn bản đúng bản chất trước khi kết luận. Cùng lần sửa này, Bộ Tư pháp được phép kéo dài thời hạn yêu cầu chỉnh lý hồ sơ phức tạp tối đa 10 ngày làm việc thay vì 15, cơ quan yêu cầu có 10 ngày làm việc để chỉnh lý thay vì 15, và Điều 12a mới cho phép gửi hồ sơ bằng bản điện tử, trừ khi nội dung thuộc bí mật nhà nước hoặc hệ thống chưa đáp ứng.² Đó là hướng rút gọn.

Lý do rút dự án PPP cũng hiểu được. Ý kiến pháp lý của một cơ quan nhà nước nên dành cho nghĩa vụ mà Nhà nước là một bên, không dành cho giao dịch thương mại giữa doanh nghiệp dự án với bên cho vay. Về học thuyết, khó phản đối.

Điều 5 Nghị định 51/2015/NĐ-CP (đến 30/9/2026)	Điều 5 sau sửa đổi (từ 01/10/2026)
Điều ước quốc tế về vay ODA và vay ưu đãi	Điều ước quốc tế về vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài
Thỏa thuận vay nhân danh Nhà nước, Chính phủ hoặc Bộ Tài chính	Thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài nhân danh Chính phủ
Văn bản bảo lãnh Chính phủ cho khoản vay hoặc phát hành trái phiếu quốc tế	Văn bản bảo lãnh Chính phủ cho khoản vay nước ngoài hoặc khoản phát hành trái phiếu quốc tế được Chính phủ bảo lãnh
Thỏa thuận phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ	Thỏa thuận phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ
Dự án PPP: hợp đồng dự án, bảo lãnh Chính phủ nếu có, hợp đồng thuê đất và văn bản liên quan mà Nhà nước là một bên	Không còn
Trường hợp đặc biệt theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ	Trường hợp đặc biệt khác theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ

Bảng trên đối chiếu theo toàn văn hai nghị định.³ Nhóm thứ ba đáng để ý: bảo lãnh Chính phủ cho khoản vay nước ngoài vẫn được cấp ý kiến. Đó là cánh cửa còn mở mà tôi sẽ quay lại ở dưới.

Trọng lượng của một tờ ý kiến pháp lý

Vấn đề nằm ở chỗ khác. Trong cấu trúc tài chính dự án có vốn ngoại, bộ hồ sơ pháp lý còn một việc nữa ngoài chứng minh dự án hợp pháp: bên cho vay đem nó về hội đồng tín dụng của họ để giải trình, và mỗi tài liệu trong đó có một trọng lượng khác nhau.

Ý kiến pháp lý do một cơ quan nhà nước cấp là loại văn bản mà không công ty luật tư nhân nào thay được về trọng lượng, dù nội dung trùng nhau đến chín phần. Với các tổ chức tín dụng xuất khẩu và định chế tài chính phát triển, đó là một mục đã in sẵn trong danh mục điều kiện tiên quyết, in từ nhiều năm trước, và người soạn hợp đồng vay phía Việt Nam thường chép nguyên.

Điều kiện tiên quyết bất khả thi từ ngày 01/10

Từ đó sinh ra một tình huống hợp đồng rất cụ thể. Nếu hợp đồng vay đặt ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp làm điều kiện tiên quyết giải ngân, thì từ ngày 01/10 điều kiện ấy không thể đáp ứng. Bên vay không chậm; cơ quan có thẩm quyền đã hết thẩm quyền cấp.

Hệ quả không dừng ở việc chậm giải ngân. Khoản 2 Điều 76 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư cho nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án 12 tháng kể từ ngày ký hợp đồng để hoàn thành thu xếp tài chính, với dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc Thủ tướng thì không quá 18 tháng, và hình thức xử lý khi không thu xếp được phải ghi sẵn trong hồ sơ mời thầu.⁴ Một điều kiện tiên quyết treo có thể kéo cả mốc thu xếp tài chính của hợp đồng dự án đi theo.

Chuyển tiếp: ai đã nộp thì yên, ai chưa nộp thì không kịp

Điều 2 của nghị định trả lời hai câu hỏi thực dụng. Hồ sơ yêu cầu cấp ý kiến pháp lý hợp lệ gửi đến Bộ Tư pháp trước ngày 01/10/2026 tiếp tục được xử lý theo Nghị định 51/2015; hồ sơ chưa hợp lệ gửi trước ngày đó thì xử lý theo nghị định mới, nghĩa là với dự án PPP, hồ sơ chưa hợp lệ coi như không còn cửa.⁵ Chữ hợp lệ vì thế là chữ đắt nhất của quãng ba ngày này.

Khoản 3 cùng điều còn nói một câu đáng đọc kỹ: bên cho vay, nhà tài trợ nước ngoài có thể chọn dùng dịch vụ pháp lý của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư để có ý kiến pháp lý thay cho việc lấy ý kiến của Bộ Tư pháp, trừ trường hợp hồ sơ có nội dung thuộc bí mật nhà nước.⁵ Chính nghị định đã chỉ đường thay thế. Cái nghị định không làm được là buộc hội đồng tín dụng của một ngân hàng nước ngoài đổi danh mục điều kiện in sẵn của họ.

Tình trạng hồ sơ tại ngày 30/9/2026	Từ ngày 01/10/2026
Đã gửi Bộ Tư pháp, hồ sơ hợp lệ	Tiếp tục xử lý theo Nghị định 51/2015; vẫn được cấp ý kiến
Đã gửi, hồ sơ chưa hợp lệ	Xử lý theo Nghị định 324/2026; dự án PPP không còn là đối tượng
Chưa gửi	Không còn cửa tại Bộ Tư pháp; bên cho vay dùng ý kiến của luật sư
Khoản vay có bảo lãnh Chính phủ hoặc vay nhân danh Chính phủ	Vẫn thuộc đối tượng cấp ý kiến, gắn với nghĩa vụ của Nhà nước

Cửa còn mở đi theo đường vay, không theo loại dự án

Khoản vay nhân danh Chính phủ và bảo lãnh Chính phủ cho khoản vay nước ngoài vẫn thuộc nhóm được cấp ý kiến. Nghĩa là tấm bảo chứng chuyển sang gắn vào nghĩa vụ của Nhà nước thay vì gắn vào hồ sơ doanh nghiệp dự án. Với dự án hạ tầng lớn có phần vốn ODA hoặc vay ưu đãi, đây là biến số phải đặt lên bàn ngay ở giai đoạn thiết kế nguồn vốn; đến giai đoạn ký thì đã muộn.

Cửa này hẹp. Bảo lãnh Chính phủ có hạn mức riêng, có điều kiện riêng và không dành cho phần lớn dự án PPP thương mại. Nhưng với dự án nào đủ điều kiện, nó là cách duy nhất còn lại để giữ nguyên tên Bộ Tư pháp trong bộ điều kiện tiên quyết.

Kênh trái phiếu: riêng lẻ đã có luật, ra công chúng vẫn là dự thảo

Đặt cạnh mốc khác thì bức tranh rõ hơn. Doanh nghiệp dự án PPP đã được phát hành trái phiếu riêng lẻ theo Điều 78 Luật PPP, với ba ràng buộc: vốn huy động không vượt phần vốn vay ghi trong hợp đồng dự án, không dùng cho mục đích nào khác ngoài dự án hoặc cơ cấu nợ, và phải mở tài khoản phong tỏa.⁶ Nghị định số 200/2026/NĐ-CP ngày 05/6/2026 thay Nghị định 153/2020 về trái phiếu riêng lẻ, có hiệu lực ngay ngày ký, và nhắc doanh nghiệp dự án PPP phải tuân thủ thêm pháp luật về PPP khi chào bán.⁷

Kênh chào bán ra công chúng thì khác. Bộ Tài chính công bố dự thảo nghị định về chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án PPP từ ngày 18/5/2026. Điều kiện đề xuất gồm: có hợp đồng dự án PPP đã ký; trái phiếu phải được xếp hạng tín nhiệm độc lập, trừ khi được tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức bảo lãnh thanh toán hoặc tổ chức tài chính quốc tế bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc và lãi, khi đó chính tổ chức bảo lãnh phải được xếp hạng; tổng vốn vay kể cả trái phiếu không vượt mức trong hợp đồng dự án; và tổ chức phát hành không được chia lợi nhuận, trả cổ tức khi chưa trả đủ gốc lãi đến hạn.⁸

Mốc thứ hai là Quyết định số 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045, giao Bộ Tài chính xây dựng chính sách chào bán trái phiếu của doanh nghiệp dự án PPP trong tháng 10/2026.⁹ Đến ngày viết bài, tôi chưa thấy nghị định này trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

Kênh vốn dài hạn cho doanh nghiệp dự án PPP	Căn cứ	Tình trạng đến 28/9/2026
Vay nước ngoài với ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp	Khoản 5 Điều 5 Nghị định 51/2015/NĐ-CP	Khép từ ngày 01/10/2026 theo Nghị định 324/2026/NĐ-CP
Trái phiếu riêng lẻ	Điều 78 Luật PPP; Nghị định 200/2026/NĐ-CP	Đang có hiệu lực
Trái phiếu chào bán ra công chúng	Dự thảo nghị định của Bộ Tài chính; nhiệm vụ tại Quyết định 1413/QĐ-TTg	Dự thảo, lấy ý kiến từ 18/5/2026; mốc xây dựng chính sách tháng 10/2026
Vay có bảo lãnh Chính phủ	Khoản 3 Điều 5 Nghị định 51/2015 sau sửa đổi	Vẫn được cấp ý kiến pháp lý

Ba việc cộng lại là một dịch chuyển có chủ ý: vốn dài hạn cho dự án PPP được hướng từ kênh vay nước ngoài sang kênh trái phiếu trong nước. Hướng đi đúng, vì dự án thu phí bằng tiền đồng mà vay ngoại tệ thì rủi ro tỷ giá nằm nguyên trên vai doanh nghiệp dự án suốt hai mươi năm. Chỗ đáng lưu ý là thời điểm lệch pha: cửa cũ mất một phần bảo chứng từ ngày 01/10, cửa mới đến cuối tháng 9 vẫn là dự thảo. Với dự án đang đàm phán tài chính trong quý IV, khoảng lệch ấy là mấy tháng chi phí cơ hội, và có khi là một điều kiện tiên quyết không đáp ứng được.

Vì sao Nhà nước gấp ở khoản này

Giải ngân vốn đầu tư công đến hết ngày 17/9/2026 đạt 540.597,2 tỷ đồng, bằng 52,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, với 24 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương thấp hơn mức bình quân cả nước.¹⁰ Vốn ngân sách chạy ở nhịp đó thì phần hạ tầng còn lại phải trông vào vốn tư nhân, và PPP là cửa duy nhất đủ rộng. Việc mở kênh trái phiếu cho doanh nghiệp dự án nằm trong logic ấy; việc rút Bộ Tư pháp khỏi vai bảo chứng hồ sơ thương mại cũng vậy.

Ba việc làm được ngay trong tháng 10

1. Rà toàn bộ hợp đồng vay và hợp đồng dự án đang hiệu lực, lọc mọi điều kiện gắn với ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp, xử lý bằng văn bản sửa đổi có phương án thay thế kèm theo: ý kiến pháp lý của luật sư giao dịch cộng xác nhận của từng cơ quan cấp phép. Kiểm luôn mốc thu xếp tài chính theo Điều 76 Luật PPP để biết còn bao nhiêu thời gian.
2. Dựng trước bộ hồ sơ theo điều kiện của dự thảo nghị định trái phiếu: chọn tổ chức xếp hạng tín nhiệm hoặc tổ chức bảo lãnh thanh toán, đối chiếu mức vốn vay trong hợp đồng dự án xem còn dư địa phát hành bao nhiêu, và rà điều lệ về giới hạn chia lợi nhuận khi còn nợ trái phiếu. Hồ sơ này dùng được cho cả kênh riêng lẻ đang mở.
3. Gửi góp ý cho dự thảo trong tháng 10, bằng văn bản có số liệu của dự án thật. Bộ Tài chính đang ở đúng tháng phải xây dựng chính sách này theo Quyết định 1413/QĐ-TTg; góp ý có tình huống cụ thể đọc khác hẳn góp ý bằng nguyên tắc.

Phần ngược lại phải nói cho đủ

Bỏ ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp với dự án PPP là cắt thủ tục đúng hướng. Bên cho vay quốc tế trên thực tế vẫn dựa chủ yếu vào ý kiến của luật sư giao dịch để đánh giá rủi ro, và khoản 3 Điều 2 của nghị định nói thẳng điều đó. Cũng có thể lập luận rằng một bộ đứng ra cấp ý kiến cho hồ sơ thương mại của doanh nghiệp dự án tạo kỳ vọng sai về trách nhiệm của Nhà nước khi tranh chấp xảy ra.

Nghị định số 323/2026/NĐ-CP, ký cùng ngày 17/8/2026 và có hiệu lực ngay, quy định chi tiết Nghị quyết số 20/2026/QH16 về cơ chế phối hợp phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.¹¹ Hai nghị định ký cùng ngày cho thấy một hướng nhất quán: Nhà nước chuyển từ bảo chứng từng hồ sơ sang cơ chế phối hợp khi có tranh chấp. Tôi không phản đối chính sách. Tôi chỉ nói rằng chi phí của quãng chuyển tiếp rơi vào doanh nghiệp đang có hợp đồng ký theo khung cũ.

Điều chưa đủ dữ liệu để nói chắc

Tôi chưa đối chiếu được dự thảo nghị định trái phiếu bản mới nhất sau vòng lấy ý kiến tháng 5, nên các điều kiện nêu trên là điều kiện của bản công bố ngày 18/5/2026, có thể đã đổi. Tôi cũng chưa có số liệu về bao nhiêu dự án PPP đang có hợp đồng vay nước ngoài dùng ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp làm điều kiện tiên quyết; con số ấy quyết định quy mô thật của vấn đề, và tôi nghĩ nó không lớn về số lượng nhưng lớn về giá trị.

Tuần trước tôi viết rằng một phần rủi ro pháp lý của dự án đã chuyển xuống tầng văn bản điều hành. Tuần này là chiều ngược lại của cùng câu chuyện: ở tầng nghị định, Nhà nước đang rút dần khỏi vai người bảo chứng cho hồ sơ của doanh nghiệp dự án. Hai chiều cộng lại nghĩa là bộ hồ sơ pháp lý của một dự án từ nay phải tự đứng được, bằng ý kiến pháp lý của luật sư giao dịch, bằng hồ sơ đất và giấy phép sạch, bằng dòng tiền chứng minh được. Quý IV này là lúc nên nâng chuẩn ấy lên.